Δημογραφικό: Η Ελλάδα γερνάει...

*Γράφει ο Πάνος Βρανάς,  Ειδικός Συνεργάτης - Αναλυτής
 
Σε χωριά της Ιταλίας που ερημώνουν, ολόκληρα σπίτια πωλούνται έναντι ενός μόλις ευρώ, σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να κρατηθούν ζωντανές βασικές υπηρεσίες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η μείωση των μαθητών οδηγεί ήδη σε κλείσιμο σχολείων και τμημάτων, ακόμη και σε γειτονιές του Λονδίνου. Στην Ιαπωνία, εξειδικευμένες εταιρείες αναλαμβάνουν τον καθαρισμό σπιτιών ηλικιωμένων που πέθαναν μόνοι και έμειναν αδιάγνωστοι για εβδομάδες, ενώ οι πωλήσεις προϊόντων ακράτειας για ενήλικες ξεπερνούν εδώ και χρόνια εκείνες των βρεφικών πανών.
Τις εικόνες αυτές καταγράφει ρεπορτάζ της δημοσιογράφου Μαρίας Ανδρικάκη στον ΑΝΤ1 (antenna.gr), με αφορμή άρθρο γνώμης του βρετανικού Guardian και εκτιμήσεις της καθηγήτριας Σάρα Χάρπερ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Το συμπέρασμα είναι ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για ενδείξεις μιας βαθιάς αλλαγής που συντελείται σε μεγάλο μέρος του ανεπτυγμένου κόσμου.
Ένας κόσμος που «μικραίνει»
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η καθηγήτρια Χάρπερ, το 2024 οι 21 από τις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέγραψαν περισσότερους θανάτους από γεννήσεις. Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται από την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα έως την Κούβα και την Ουρουγουάη. Πίσω από την τάση βρίσκονται δύο μακροχρόνιες δυναμικές: η συνεχής αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η πτώση της γονιμότητας, δηλαδή του μέσου αριθμού παιδιών ανά γυναίκα.
Οι προβολές της Eurostat είναι αμείλικτες: ο πληθυσμός της ΕΕ αναμένεται να συρρικνωθεί κατά περίπου 11,7% μεταξύ 2025 και 2100 — από τα 452 εκατομμύρια κατοίκους σήμερα σε περίπου 399 εκατομμύρια στο τέλος του αιώνα, απώλεια της τάξης των 53 εκατομμυρίων ανθρώπων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι προβλέψεις δείχνουν ότι από το 2026 και μετά οι θάνατοι θα υπερβαίνουν κάθε χρόνο τις γεννήσεις.
Η Ελλάδα στον «δημογραφικό χειμώνα»
Η χώρα μας συγκαταλέγεται στις πιο γηρασμένες της Ευρώπης. Ο δείκτης γονιμότητας παραμένει σταθερά στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ, γύρω στο 1,25 παιδί ανά γυναίκα — πολύ μακριά από το 2,09 των αρχών της δεκαετίας του 1980 και ακόμη μακρύτερα από το όριο αναπαραγωγής του πληθυσμού (2,1). Η μετάβαση αυτή, που εντάθηκε μετά την οικονομική κρίση του 2010, αποτυπώνει μια κοινωνία η οποία, υπό το βάρος της οικονομικής ανασφάλειας και της δυσκολίας συνδυασμού εργασίας και οικογένειας, αναβάλλει ή αποφεύγει την απόκτηση παιδιών.
Όσα εμείς επισημαίνουμε εδώ και χρόνια: η Θράκη σβήνει
Αυτό που για τη δυτική Ευρώπη αποτελεί προειδοποίηση για το μέλλον, στη Θράκη είναι ήδη η σκληρή καθημερινότητα. Όπως έχουμε επανειλημμένα τονίσει από τις στήλες του thracenews.gr, η δημογραφική συρρίκνωση της ακριτικής μας περιφέρειας δεν είναι θεωρητικό σενάριο αλλά μετρήσιμη πραγματικότητα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών (στατιστικό ληξιαρχικών πράξεων), στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης το πρώτο τετράμηνο του 2026 καταγράφηκαν μόλις 118 γεννήσεις έναντι 532 θανάτων — αναλογία περίπου 4,5 θάνατοι για κάθε μία γέννηση. Στο σύνολο της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, το 2025 σημειώθηκαν μόλις 3.154 γεννήσεις, όταν δέκα χρόνια νωρίτερα, το 2015, ήταν 4.950. Όλες οι Περιφερειακές Ενότητες — Ροδόπη, Δράμα, Έβρος, Καβάλα, Ξάνθη — κινούνται σε αρνητικό ισοζύγιο, με τη Ροδόπη να κρατά σταθερά τη δυσμενέστερη θέση.
Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται η γνώριμη αλυσίδα: γήρανση, κλείσιμο σχολείων, ερήμωση χωριών και φυγή των νέων προς τα μεγάλα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό. Η απογραφή του 2021 είχε ήδη επιβεβαιώσει τη συνεχιζόμενη μείωση του μόνιμου πληθυσμού στον Έβρο, με ιδιαίτερα δραματική την εικόνα στους δήμους του βόρειου Έβρου — Ορεστιάδα, Διδυμότειχο, Σουφλί — όπου ορισμένοι οικισμοί φτάνουν να καταγράφουν ελάχιστους ή και μηδέν κατοίκους.
Δεν είναι μόνο αριθμοί — είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας
Στα κεντρικά κράτη της Ευρώπης η υπογεννητικότητα μεταφράζεται σε λιγότερους εργαζομένους και πίεση στα ασφαλιστικά ταμεία. Στη Θράκη και τον Έβρο, όμως, η πληθυσμιακή συρρίκνωση μιας ακριτικής γραμμής αποκτά και διάσταση εθνικής ασφάλειας και άμυνας. Όταν αδειάζουν τα χωριά της μεθορίου, αποδυναμώνεται ο ίδιος ο κοινωνικός ιστός που στηρίζει την παρουσία και την ανθεκτικότητα του ελληνικού στοιχείου στην περιοχή — ένα ζήτημα που, για εμάς, παραμένει στο επίκεντρο της ειδησεογραφίας.
Η λύση δεν είναι οι ευχές για περισσότερες γεννήσεις
Οι ειδικοί που επικαλείται το ρεπορτάζ είναι σαφείς: αντί για απλές εκκλήσεις για αύξηση των γεννήσεων, οι κυβερνήσεις οφείλουν να προσαρμόσουν τις κοινωνίες — ενισχύοντας τη στήριξη των οικογενειών, ανασχεδιάζοντας τα συστήματα συνταξιοδότησης και υγείας και προωθώντας πιο ευέλικτες μορφές εργασίας. Για την περιφέρειά μας, αυτό σημαίνει και στοχευμένα μέτρα: ισχυρά κίνητρα παραμονής και επιστροφής νέων, ειδικά επιδόματα γέννησης και τέκνου για τις ακριτικές περιοχές, πραγματικές επενδύσεις και θέσεις εργασίας με προοπτική.
Η δημογραφική αλλαγή εξελίσσεται σταδιακά, αλλά οι επιπτώσεις της γίνονται κάθε μέρα πιο εμφανείς. Για τη Θράκη, ο χρόνος δεν είναι σύμμαχος. https://thracenews.gr/dimografiko-i-ellada-gernaei/