Σκανδαλολογία ή επιχειρήματα;

Γιατί οι κυβερνήσεις πέφτουν από σκάνδαλα —υπαρκτά ή κατασκευασμένα— κι όχι από την ώριμη ανάγκη μιας πολιτικής αναθεώρησης.
 
*Γράφει ο Παναγιώτης Πεντζουρίδης, Δημοσιογράφος - Εκδότης του ThraceNews / Θρακικό Πρακτορείο Ειδήσεων
Καμία σύγχρονη κυβέρνηση δεν έπεσε ποτέ επειδή «η πολιτική της χρειαζόταν αναθεώρηση». Έπεσαν από μίζες και υποκλοπές, από παρακολουθήσεις και παραιτήσεις υπό το βάρος μιας αποκάλυψης, από φωτογραφίες και μαγνητοφωνημένες συνομιλίες. Η διαπίστωση μοιάζει τόσο αυτονόητη που σπανίως τη ρωτάμε — κι ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να σταθούμε.
Το σκάνδαλο κι η πολιτική διαφωνία δεν είναι δύο βαθμίδες του ίδιου πράγματος· είναι δύο διαφορετικά είδη σήματος. Το σκάνδαλο είναι διακριτό, ηθικά ευανάγνωστο, με πρόσωπο και «ένοχο». Απαιτεί δυαδική απάντηση —έφυγε ή έμεινε— και δεν χρειάζεται καμία τεχνική γνώση για να το «καταναλώσει» ο πολίτης. Η ανάγκη πολιτικής αναθεώρησης είναι το ακριβώς αντίθετο: συνεχής, αβέβαιη, εγγενώς αμφισβητήσιμη. Αφορά συμβιβασμούς, αντιπαράγωγα σενάρια, αποτελέσματα που φαίνονται μόνο εκ των υστέρων.
Κι εδώ είναι το κλειδί. Οι μηχανισμοί που ρίχνουν κυβερνήσεις —η πρόταση μομφής, η παραίτηση, η εκλογική τιμωρία— είναι μηχανισμοί κατωφλίου: χρειάζονται μια σαφή σκανδάλη για να ενεργοποιηθούν. Το σκάνδαλο τραβάει τη σκανδάλη καθαρά. Η πολιτική διαφωνία σχεδόν ποτέ δεν περνάει ένα καθαρό κατώφλι· απορροφάται στην καθημερινή φθορά, διαλύεται σε χίλιες αποχρώσεις.
Προστίθεται μια λογική συντονισμού. Για να πέσει μια κυβέρνηση χρειάζεται ένα κοινό σημείο αναφοράς. Το «αυτή η πολιτική πρέπει ν’ αλλάξει» διχάζει — εύλογοι άνθρωποι διαφωνούν καλόπιστα. Το «αυτός ο υπουργός πήρε μίζα» ενώνει. Το σκάνδαλο προσφέρει το κοινό σημείο εστίασης που η πολιτική διαφωνία αρνείται πεισματικά να δώσει. Βάλτε δίπλα τα κίνητρα του μηντιακού οικοσυστήματος —η αφήγηση με σύγκρουση και ηθική σαφήνεια πουλάει, η ανάλυση συμβιβασμών όχι— και τους ασύμβατους ορίζοντες χρόνου —οι πολιτικές αποδίδουν σε χρόνια, ο δημοσιογραφικός κύκλος μετριέται σε εβδομάδες— και έχετε ένα σύστημα κουρδισμένο εξ ολοκλήρου στο σκάνδαλο.
Θα ήταν όμως αφελές να το διαβάσουμε μόνο ως παθογένεια. Το ότι οι πολιτικές δεν ρίχνουν εύκολα κυβερνήσεις είναι, ως ένα βαθμό, χαρακτηριστικό σχεδιασμού. Αν κάθε κυβέρνηση κατέρρεε όποτε κάποιος έκρινε πως η γραμμή πρέπει ν’ αλλάξει, θα ζούσαμε σε μόνιμη αστάθεια. Η αναθεώρηση της πολιτικής υποτίθεται πως γίνεται εντός της θητείας ή στις επόμενες εκλογές — μέσω διαβούλευσης και ψήφου, όχι μέσω κατάρρευσης. Το να κρατάς τη λογοδοσία της ακεραιότητας ξεχωριστή από τη λογοδοσία της πολιτικής είναι, υπό αυτή την οπτική, μια μορφή θεσμικής σταθερότητας.
Το πραγματικά ανησυχητικό κρύβεται στις δύο λέξεις: υπαρκτά ή μη. Ακριβώς επειδή ο μηχανισμός του σκανδάλου είναι τόσο αποτελεσματικός κι ο μηχανισμός της πολιτικής επιχειρηματολογίας τόσο αδύναμος, γεννιέται το κίνητρο να κατασκευαστεί σκάνδαλο ως υποκατάστατο του δύσκολου επιχειρήματος. Δεν κερδίζεις εύκολα τη διαμάχη για το αν μια πολιτική είναι σωστή — είναι, εξ ορισμού, αμφισβητήσιμη. Πιάνεις λοιπόν το ηθικό ρόπαλο, που είναι ευκολότερο να σηκωθεί και, κυρίως, ευκολότερο να πλαστογραφηθεί. Η συζήτηση μετατοπίζεται από το «είναι σωστή αυτή η πολιτική;» στο «είναι διεφθαρμένος αυτός ο άνθρωπος;». Και το δεύτερο ερώτημα σηκώνει κατασκευή. Το σύστημα που είναι ευαίσθητο στη γνήσια διαφθορά είναι, με την ίδια ακριβώς κίνηση, χειραγωγήσιμο από τη χαλκευμένη.
Το βαθύτερο τίμημα είναι ένα τίμημα επιλογής. Ένα σύστημα κουρδισμένο στο σκάνδαλο δεν επιλέγει τους ικανότερους κυβερνήτες· επιλέγει όσους διαχειρίζονται καλύτερα την αφήγηση — όσους ελέγχουν το μηντιακό περιβάλλον, αντέχουν την πίεση, ξέρουν να επιτίθενται πρώτοι. Η ικανότητα διακυβέρνησης κι η ικανότητα επιβίωσης στο «παιχνίδι του σκανδάλου» δεν ταυτίζονται. Συχνά αποκλίνουν.
Κι ίσως εκεί βρίσκεται η πραγματική απάντηση στο «γιατί». Όχι επειδή έτσι πρέπει, αλλά επειδή το σκάνδαλο είναι το φθηνότερο, ταχύτερο και πιο εργαλειοποιήσιμο νόμισμα εξουσίας — ενώ η τεκμηριωμένη ανάγκη αναθεώρησης παραμένει το ακριβότερο και πιο δυσπώλητο. Το ζητούμενο για μια ώριμη δημοκρατία —και για τη δημοσιογραφία που υποτίθεται πως την υπηρετεί— δεν είναι να πάψει να τιμωρεί τη διαφθορά. Είναι να μάθει ξανά να ρίχνει, ή να στηρίζει, κυβερνήσεις και για τις ιδέες τους. Να αποκαταστήσει την αξία του επιχειρήματος απέναντι στην ευκολία της σκανδάλης. Γιατί όσο το δεύτερο μένει το μόνο όπλο που λειτουργεί, θα υπάρχει πάντα κάποιος πρόθυμος να το γεμίσει με σφαίρες που δεν υπήρξαν ποτέ. https://thracenews.gr/skandalologia-i-epicheirimata/