Ο λεγόμενος Κάθετος Ενεργειακός Άξονας δεν είναι ένας ενιαίος αγωγός που πρόκειται να κατασκευαστεί από την αρχή. Είναι ένα σύνθετο δίκτυο υφιστάμενων και υπό αναβάθμιση υποδομών, το οποίο φιλοδοξεί να μεταφέρει φυσικό αέριο και LNG από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, με δυνατότητα επέκτασης προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.
Η γεωγραφική αφετηρία βρίσκεται στην Ελλάδα: στη Ρεβυθούσα, στον πλωτό σταθμό LNG της Αλεξανδρούπολης, στον TAP και στο ελληνικό Εθνικό Σύστημα Φυσικού Αερίου. Από εκεί οι ποσότητες μπορούν να διοχετεύονται μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB και του παλαιού Διαβαλκανικού Αγωγού προς τις αγορές της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.
Το εύκολο μέρος: Οι βασικές υποδομές υπάρχουν
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα του σχεδίου είναι ότι δεν ξεκινά από το μηδέν. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη:
τον τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας,
το FSRU της Αλεξανδρούπολης,
τον αγωγό TAP,
τον IGB μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας,
το δίκτυο του ΔΕΣΦΑ και τις συνδέσεις του με τα βαλκανικά συστήματα.
Ο σταθμός LNG της Αλεξανδρούπολης άρχισε την εμπορική του λειτουργία την 1η Οκτωβρίου 2024, ενώ από τις 21 Οκτωβρίου 2025 η μέγιστη δυναμικότητα επαναεριοποίησής του αυξήθηκε στα 136,2 GWh ημερησίως. Πρόκειται για μια πραγματική και λειτουργική πύλη εισόδου, όχι πλέον για σχέδιο επί χάρτου.
Παράλληλα, στη Βουλγαρία προχωρούν έργα αύξησης της μεταφορικής ικανότητας. Από την 1η Οκτωβρίου 2026 η τεχνική δυναμικότητα στο σημείο Σιδηρόκαστρο–Κούλατα προβλέπεται να αυξηθεί σε περίπου 93 εκατ. kWh ημερησίως και, μετά την ολοκλήρωση της τελικής φάσης τον Ιανουάριο του 2027, σε περίπου 102,8 εκατ. kWh. Η δυναμικότητα προς τη Ρουμανία προβλέπεται επίσης να αυξηθεί σημαντικά μέσα στο 2027.
Επομένως, από καθαρά τεχνική άποψη, ο Κάθετος Άξονας είναι απολύτως εφικτός. Δεν απαιτεί μία εντελώς νέα διαδρομή χιλιάδων χιλιομέτρων, αλλά συντονισμένες παρεμβάσεις, συμπιεστές, αναβαθμίσεις μετρητικών σταθμών και άρση επιμέρους «στενώσεων» στα εθνικά δίκτυα.
Το ισχυρότερο κίνητρο είναι γεωπολιτικό
Η ευρωπαϊκή απόφαση για σταδιακό τερματισμό των εισαγωγών ρωσικού LNG μέσα στο 2026 και ρωσικού αερίου μέσω αγωγών μέσα στο 2027 δημιουργεί ένα εξαιρετικά ισχυρό πολιτικό κίνητρο για νέες διαδρομές εφοδιασμού. Το 2025 η ΕΕ εξακολουθούσε να εισάγει 36 δισ. κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου, γεγονός που δείχνει και το μέγεθος του κενού που πρέπει να καλυφθεί.
Ο Κάθετος Διάδρομος προσφέρει στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης πρόσβαση σε:
αμερικανικό και άλλο διεθνές LNG,
αζέρικο αέριο μέσω TAP,
φορτία από τη Βόρεια Αφρική, την Ανατολική Μεσόγειο και άλλες αγορές.
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει επίσης εμπλακεί ενεργά, συγκαλώντας τον Φεβρουάριο του 2026 συνάντηση Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Μολδαβίας, Ουκρανίας και Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στη συνάντηση αναγνωρίστηκαν ως βασικά προβλήματα οι ρυθμιστικές εκκρεμότητες, η ανάγκη εναρμόνισης των τιμολογίων και οι απαιτούμενες επενδύσεις στις υποδομές.
Το δύσκολο μέρος: Να γίνει οικονομικά ανταγωνιστικός
Το πραγματικό εμπόδιο δεν είναι να μπορεί να μεταφερθεί το αέριο. Είναι να μπορεί να μεταφερθεί σε τιμή που θα επιλέξει η αγορά.
Ένα φορτίο LNG που φθάνει στην Ελλάδα επιβαρύνεται με:
το κόστος αγοράς του LNG,
τα ναύλα μεταφοράς,
το κόστος επαναεριοποίησης,
τα τέλη εισόδου στο ελληνικό σύστημα,
τα διαδοχικά τέλη διέλευσης από Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία.
Μέχρι πρόσφατα, η συσσώρευση αυτών των χρεώσεων καθιστούσε τη διαδρομή λιγότερο ανταγωνιστική. Για τον λόγο αυτό οι διαχειριστές συμφώνησαν τον Μάρτιο του 2026, μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ένα νέο σύστημα τιμολόγησης. Από το αέριο έτος 2026–2027 θα προσφέρονται για πρώτη φορά ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια προϊόντα μεταφορικής δυναμικότητας.
Στις ειδικές διαδρομές προς την Ουκρανία έχουν ήδη προβλεφθεί μειώσεις τελών από 25% έως 50%, ενώ ο IGB και ο ουκρανικός διαχειριστής είχαν προτείνει μειώσεις 46%. Οι εκπτώσεις αυτές αποδεικνύουν τόσο την πολιτική βούληση όσο και το βασικό πρόβλημα: χωρίς χαμηλότερα τέλη, η αγορά δύσκολα δεσμεύει μακροχρόνιες ποσότητες.
Οι επενδύσεις είναι μεγάλες και όχι όλες εξασφαλισμένες
Η Ρουμανία υπολογίζει ότι τα έργα που σχετίζονται με την πλήρη ανάπτυξη του Διαδρόμου απαιτούν επενδύσεις περίπου 1,65 δισ. ευρώ, ώστε η δυνατότητα μεταφοράς στη διασύνδεση Ρουμανίας–Βουλγαρίας να προσεγγίσει τα 9,89 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Η σημερινή υπολογιζόμενη δυναμικότητα του άξονα ανέρχεται περίπου στα 5,03 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως.
Αντίστοιχα, η αύξηση της δυναμικότητας του IGB από 3 σε 5 δισ. κυβικά μέτρα τον χρόνο έχει εξασφαλίσει τεχνικές άδειες, αλλά παραμένει συνδεδεμένη με χρηματοδότηση, δεσμευτικές κρατήσεις από εταιρείες και τελική επενδυτική απόφαση. Μάλιστα, στη διαδικασία αξιολόγησης πρόσθετης δυναμικότητας του 2025, οι εμπλεκόμενοι διαχειριστές αποφάσισαν να μην περάσουν στην επόμενη φάση, καθώς δεν προέκυψαν οι προϋποθέσεις για νέο συντονισμένο σχεδιασμό.
Αυτό αποτελεί μία σοβαρή προειδοποίηση: άλλο η γεωπολιτική επιθυμία και άλλο οι μακροχρόνιες, δεσμευτικές συμβάσεις που χρειάζονται για να χρηματοδοτηθούν τα έργα.
Η αντίφαση της ενεργειακής μετάβασης
Ο Κάθετος Άξονας σχεδιάζεται ως υποδομή ενεργειακής ασφάλειας σε μια περίοδο κατά την οποία η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει μείωση της συνολικής κατανάλωσης φυσικού αερίου, ενίσχυση των ΑΠΕ, εξηλεκτρισμό και εξοικονόμηση ενέργειας.
Οι επενδυτές πρέπει, επομένως, να απαντήσουν σε ένα δύσκολο ερώτημα: θα υπάρχει αρκετή ζήτηση για φυσικό αέριο μετά το 2035 ώστε να αποσβεστούν έργα δισεκατομμυρίων;
Η λύση πιθανότατα βρίσκεται στην κατασκευή υποδομών που θα μπορούν μελλοντικά να μεταφέρουν ανανεώσιμα και χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος αέρια, όπως υδρογόνο ή βιομεθάνιο. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος ορισμένες επενδύσεις να καταστούν πρόωρα οικονομικά ασύμφορες.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και τη Θράκη
Για την Ελλάδα, ο Άξονας δημιουργεί τη δυνατότητα μετάβασης από τον ρόλο του τελικού καταναλωτή στον ρόλο της πύλης εισόδου και χώρας διαμετακόμισης. Για την Αλεξανδρούπολη και την Κομοτηνή, η σημασία είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς στην περιοχή συναντώνται το FSRU, ο IGB, ο TAP και το δίκτυο του ΔΕΣΦΑ.
Ωστόσο, η γεωπολιτική αναβάθμιση δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε τοπική ανάπτυξη. Για να υπάρξει ουσιαστικό αποτύπωμα στη Θράκη χρειάζονται βιομηχανικές επενδύσεις, αποθηκευτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υπηρεσίες, θέσεις εξειδικευμένης εργασίας και συμμετοχή των τοπικών επιχειρήσεων στην αλυσίδα αξίας.
Ο Κάθετος Ενεργειακός Άξονας είναι εύκολος ως γεωγραφική και τεχνική ιδέα, αλλά δύσκολος ως ενιαίο εμπορικό εγχείρημα.
Οι βασικές υποδομές υπάρχουν, η πολιτική στήριξη είναι ισχυρή και η ανάγκη διαφοροποίησης των ευρωπαϊκών πηγών είναι πραγματική. Αυτό που δεν έχει ακόμη αποδειχθεί πλήρως είναι ότι μπορούν να εξασφαλιστούν, σε βάθος χρόνου, αρκετές ποσότητες φυσικού αερίου, ανταγωνιστικές τιμές και δεσμευτικές συμβάσεις για να χρηματοδοτηθεί κάθε αναγκαία αναβάθμιση.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, για ένα ουτοπικό σχέδιο. Ούτε όμως και για έναν διάδρομο που ολοκληρώνεται μόνο με κυβερνητικές διακηρύξεις. Θα πραγματωθεί στον βαθμό που η γεωπολιτική ανάγκη θα μπορέσει να μετατραπεί σε σταθερή εμπορική ζήτηση.
https://thracenews.gr/kathetos-energeiakos-diadromos-poso-eykolo-kai-poso-dyskolo-einai-na-pragmatothei-ena-tetoio-megalepivolo-schedio/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου