*Γράφει η Μαρωβήτα Νικολαϊδου, Πολιτικός Επιστήμων - Επικοινωνιολόγος
Χθες το NATO συμπλήρωσε 77 χρόνια ζωής και εισήλθε στο 78ο έτος της ιστορίας του μέσα σε ένα κλίμα αβεβαιότητας που δύσκολα θυμίζει προηγούμενες επετείους. Η συμμαχία που διαμόρφωσε την ευρωπαϊκή ασφάλεια μετά το 1949 βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση που δεν προέρχεται από έναν εξωτερικό αντίπαλο, αλλά από την ίδια τη λειτουργία της.
Ο πόλεμος στο Ιράν είναι η αφορμή που φέρνει στην επιφάνεια βαθύτερες ρωγμές.
Η κρίση εμπιστοσύνης δεν είναι θεωρητική
Η συζήτηση που διεξάγεται σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν αφορά απλώς τον επιμερισμό των βαρών. Αφορά την αξιοπιστία της ίδιας της συμμαχίας. Ανάλυση της The New York Times καταγράφει ότι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αμφισβητούν πλέον κατά πόσο η δέσμευση συλλογικής άμυνας έχει την ίδια βαρύτητα όπως στο παρελθόν.
Ο Ivo Daalder, πρώην μόνιμος αντιπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών στο ΝΑΤΟ, το διατυπώνει χωρίς περιστροφές: η Ευρώπη μπορεί να ελπίζει στη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά δεν μπορεί να τη θεωρεί δεδομένη.
Η διαπίστωση αυτή δεν προκύπτει από θεσμική μεταβολή, αλλά από την πολιτική πραγματικότητα. Οι επαναλαμβανόμενες απειλές αποχώρησης και η επιθετική ρητορική απέναντι στους συμμάχους έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη που αποτελούσε τον πυρήνα της αποτροπής.
Ένας πόλεμος που δεν είναι της Ευρώπης
Η στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων απέναντι στη σύγκρουση με το Ιράν δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Αντανακλά πολιτική και στρατηγική επιλογή.
Όπως επισημαίνεται σε αναλύσεις της The Washington Post, η αμερικανική στρατηγική στερείται συνοχής, με μεταβαλλόμενους στόχους και περιορισμένη διαβούλευση με τους συμμάχους. Η εμπλοκή σε μια τέτοια σύγκρουση, χωρίς σαφές νομικό και στρατηγικό πλαίσιο, θα είχε σημαντικό πολιτικό κόστος για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Αυτή η επιφυλακτική στάση είναι λογική. Το ΝΑΤΟ δεν δημιουργήθηκε για να υποστηρίζει πολέμους επιλογής. Η συλλογική άμυνα ενεργοποιείται όταν ένα κράτος-μέλος δέχεται επίθεση, όχι όταν αποφασίζει να εμπλακεί σε μια εξωτερική σύγκρουση. Με άλλα λόγια η ευρωπαϊκή αποστασιοποίηση από τον πόλεμο στο Ιράν δεν συνιστά ρήξη με τη συμμαχία. Είναι υπενθύμιση του θεσμικού της χαρακτήρα.
Αποχή από τον πόλεμο δεν σημαίνει απουσία από τις συνέπειες
Η επιλογή της Ευρώπης να μην συμμετάσχει στρατιωτικά είναι εύλογη. Ωστόσο, οι συνέπειες της σύγκρουσης δεν περιορίζονται σε όσους εμπλέκονται άμεσα.
Η ενεργειακή αστάθεια, με τα Στενά του Ορμούζ να επηρεάζουν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ροής πετρελαίου, έχει ήδη επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες. Ο κίνδυνος νέων μεταναστευτικών πιέσεων και η ευρύτερη αποσταθεροποίηση της περιοχής εντείνουν την πίεση.
Αναλύσεις του Council on Foreign Relations και του Carnegie Endowment for International Peace επισημαίνουν ότι η πλήρης αποχή περιορίζει τη δυνατότητα της Ευρώπης να επηρεάσει την εξέλιξη των γεγονότων. Η συμμετοχή δεν χρειάζεται να ταυτίζεται με στρατιωτική εμπλοκή. Μπορεί να λάβει πολιτική, διπλωματική ή επιχειρησιακά περιορισμένη μορφή.
Η πραγματικότητα είναι ότι η Ευρώπη επηρεάζεται από το αποτέλεσμα είτε συμμετέχει είτε όχι.
Τα όρια των δυνατοτήτων και η ανάγκη προσαρμογής
Η συζήτηση για τον ρόλο της Ευρώπης συνδέεται με τις πραγματικές της δυνατότητες. Μελέτες του Bruegel και του Kiel Institute for the World Economy εκτιμούν ότι θα απαιτηθούν έως και 300.000 επιπλέον στρατιώτες και σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών για να καλυφθούν τα κενά που σήμερα καλύπτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Το International Institute for Strategic Studies ανεβάζει το συνολικό κόστος αυτής της προσαρμογής σε περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια σε βάθος 25 ετών.
Η εξάρτηση από την αμερικανική στρατιωτική ισχύ παραμένει δομική. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να παραμείνει αμετάβλητη.
Ποιος ωφελείται από τη ρήξη
Η αποδυνάμωση της διατλαντικής συνοχής δεν αποτελεί αφηρημένο σενάριο. Ανάλυση της The Wall Street Journal υπογραμμίζει ότι μια διάρρηξη της συμμαχίας θα εξυπηρετούσε άμεσα τη στρατηγική της Ρωσίας, η οποία επιδιώκει διαχρονικά την απομάκρυνση των Ηνωμένων Πολιτειών από την Ευρώπη.
Η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Ιράν, σε συνδυασμό με τη στάση της Κίνας, διαμορφώνει ένα περιβάλλον στο οποίο κάθε ρήγμα στη δυτική συνοχή αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική σημασία.
Μια σχέση που αλλάζει δεν καταρρέει
Παρά την ένταση, η διατλαντική σχέση δεν βρίσκεται στο τέλος της. Παραμένει ο βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ωστόσο, η φύση της μεταβάλλεται.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να λειτουργεί με την υπόθεση ότι η αμερικανική στήριξη θα είναι πάντα δεδομένη και χωρίς όρους. Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να αντιμετωπίζουν τη συμμαχία αποκλειστικά ως εργαλείο εξυπηρέτησης άμεσων προτεραιοτήτων.
Η αλληλεξάρτηση παραμένει ισχυρή. Η ισορροπία της, όμως, επαναπροσδιορίζεται.
Η ευρωπαϊκή επιλογή να μην εμπλακεί στον πόλεμο στο Ιράν είναι πολιτικά και στρατηγικά δικαιολογημένη. Η συμμετοχή σε μια σύγκρουση χωρίς σαφή στόχο και χωρίς συλλογική νομιμοποίηση θα υπονόμευε τη συνοχή της ίδιας της Ευρώπης και τις αρχές πάνω στις οποίες στηρίζεται.
Ωστόσο, η αποχή από τη στρατιωτική εμπλοκή δεν μπορεί να σημαίνει απουσία από τη διαμόρφωση των εξελίξεων. Η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες μιας σύγκρουσης που επηρεάζει άμεσα τα συμφέροντά της και να ενισχύσει σταδιακά την ικανότητά της να λειτουργεί με μεγαλύτερη στρατηγική συνέπεια.
Το ΝΑΤΟ εισέρχεται στο 78ο έτος του σε μια περίοδο μετάβασης. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να μετατρέψει την ορθή αποχή από έναν πόλεμο σε αφετηρία για μια πιο ώριμη στρατηγική παρουσία. https://thracenews.gr/sta-78-tou-chronia-to-nato-dokimazetai-kai-i-evropi-leei-ochi-ston-polemo/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου